امام رضا (ع): از ولادت تا شهادت

بنابر گفتۀ محدثان و مورخان، امام رضا(علیه السلام) در 11ذی قعده سال 148ق در مدینه به دنیا آمدند( بحارالانوار، ج49، ص3؛ اعلام الوری، ص302)

علی نامی است که برای این مولود خجسته برگزیدند؛ پس از علی بن ابی طالب و علی بن الحسین، این بزرگوار، سومین علی در خانۀ اهل بیت(علیهم السلام)است.رضا، صابر، وفی، صادق، رضی، زکی، ولی و... لقب های امام رضا(علیه السلام) و ابوالحسن، کنیۀ ایشان است.( بحارالانوار، ج49، ص3؛ اعلام الوری، ص302)

پدر امام رضا(علیه السلام)امام موسی بن جعفر و مادر بزرگوار ایشان بانویی مکرّمه به نام نجمه یا تکتم است که پس از ولادت حضرت رضا(علیه السلام) ازطرف امام موسی کاظم(علیه السلام) طاهره (یعنی پاکیزه) نام گرفت؛( عیون اخبارالرضا(علیه السلام) ج1، ص15؛ بحارالانوار ، ج49، ص7.)

تاریخ دربارۀ زندگی اهل بیت(علیهم السلام) در کودکی و جوانی تاحدّ بسیاری سکوت کرده است؛ چراکه حکومت های وقت به دلیل های مختلف علاقه ای به شناخته شدن این بزرگواران نداشتند. این امر سبب شده است که نسل های آینده از اطلاعات مربوط به زندگی اهل بیت(علیهم السلام) قبل از امامت و چه بسا بعد از امامت، تاحدّ زیادی محروم بمانند.آنچه در تاریخ آمده، این است که حضرت رضا(علیه السلام) در کودکی به شدت موردِتوجه پدرگرامی خویش بوده اند. موسی بن جعفر بارها فرموده بودند که علی بن موسی الرضا امام بعد از ایشان است و کنیۀ خود، ابوالحسن، را نیز به این حضرت بخشیدند.الغیبه، شیخ توسی، ص29؛ نک: بحارالانوار ، ج49، ص25.

در دوران جوانی، در مدینه به علم و تقوا مشهور بودند. فقیهان به دیدار ایشان می آمدند؛ سؤال می پرسیدند و جواب می گرفتند.اصول کافی، ج1، ص312؛ عیون اخبارالرضا(علیه السلام) ج1، ص31؛ الارشاد، ج2، ص250.

دراین زمینه، ذهبی یکی از علمای عامه می گوید: «حضرت رضا(علیه السلام) در ایام مالک بن انس، یکی از فقهای اربعۀ اهل سنّت، درحالی که جوان بود، فتوا می داد.»سیر اعلام النبلاء، ج9، ص388.

در میان مورخان و محدثان دربارۀ تعداد فرزندان امام رضا(علیه السلام) اختلاف است. بسیاری امام جواد(علیه السلام) را تنها فرزند ایشان می دانند؛ همانند شیخ مفید(رحمه الله علیه). الارشاد، ج2، ص263.و ابن شهرآشوبالمناقب، ج4، ص367.ولی برخی فرزندان دیگری برای حضرت شمرده اند؛ ازجمله دختری به نام فاطمهمنتهی الآمال، ج2، ص352درمجموع روایات معتبری نیز داریم که تک فرزندی امام جواد(علیه السلام) را تأیید می کند؛ مانند این که مردی به نام حنان بن سدیر به امام رضا(علیه السلام) عرض کرد: «آیا می شود امام، بدون فرزند و جانشین باشد؟» حضرت فرمودند: «نه، بِدان که مرا جز یک فرزند نخواهد بود؛ ولی خداوند به او فرزندان فراوانی عطا می کند.»بحارالانوار ، ج49، ص221

بسیار شنیده اید که امام رضا(علیه السلام) را امام غریب خطاب می کنند. این تعبیر، برگرفته از روایاتی است که دراین زمینه به ما رسیده است. ازجمله، شیخ صدوق(رحمه الله علیه) روایت کرده است که مردی از صالحان، پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم)را در خواب دید و عرض کرد: «ای رسول خدا، کدام یک از فرزندان شما را زیارت کنم؟» پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «برخی از فرزندانم نزد من می آیند؛ درحالی که مسموم هستند و برخی درحالی که کشته شده اند.» عرض کرد: «با این همه پراکندگی مکان های ایشان، من کدام یک را زیارت کنم؟»بحارالانوار، ج49، ص329، نقل از: عیون اخبارالرضا(علیه السلام).

پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «آن کهبه تو نزدیک تر است و در سرزمین غربت مدفون است.» گفت: «رضا را می گویید؟» پیامبر(صلی الله علیه و آله و سلم) فرمودند: «بگو: صَلَّی اللهُ عَلَیْه، بگو: صَلَّی اللهُ عَلَیْه، بگو: صَلَّی اللهُ عَلَیْه.»بحارالانوار، ج49، ص329، نقل از: عیون اخبارالرضا(علیه السلام).