از منظر قرآن و اسلام، اصل اولی آزادی انسان است یا برده بودن او؟
۰۱ مهر ۱۴۰۵ 0 معارف
انسان مخلوق خداست و لازم است فقط عبد مولای خویش یعنی خدای متعال باشد و از همه قید و بندهای دیگر آزاد باشد از این رو در
قرآن وظیفه پیامبران الهی برای آزادی انسان معرفی می کند:
(الَّذِینَ یَتَّبِعُونَ الرَّسُولَ النَّبِیَّ الْأُمِّیَّ الَّذِی یَجِدُونَهُ مَکْتُوباً عِنْدَهُمْ فِی التَّوْراهِ وَ
الْإِنْجِیلِ یَأْمُرُهُمْ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهاهُمْ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ یُحِلُّ لَهُمُ الطَّیِّباتِ وَ یُحَرِّمُ
عَلَیْهِمُ الْخَبائِثَ وَ یَضَعُ عَنْهُمْ إِصْرَهُمْ وَ الْأَغْلالَ الَّتِی کانَتْ عَلَیْهِمْ فَالَّذِینَ آمَنُوا بِهِ
وَ عَزَّرُوهُ وَ نَصَرُوهُ وَ اتَّبَعُوا النُّورَ الَّذِی أُنْزِلَ مَعَهُ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ)1 ؛
«(همان) کسانی
که از فرستاده ی (خدا)، پیامبر درس نخوانده، پیروی می کنند؛ آن (پیامبری) که (صفات) او را نزدشان در تورات و انجیل نوشته می
یابند؛ در حالی که آنان را به [کار] پسندیده فرمان می دهد، و آنان را از [کار] ناپسند منع می کند و برایشان [خوارکی های]
پاکیزه را حلال می شمرد و پلیدی ها را بر آنان حرام می کند و تکلیف سنگینشان و غل هایی را که بر آنان بوده، از (دوش) آن ها
برمی دارد؛ و کسانی که به او ایمان آوردند و گرامی اش داشتند (و دشمنانش را از او بازداشتند) و یاری اش کردند و از نوری که
با او فرود آمده پیروی نمودند، تنها آنان رستگارند».
پیامبر صلی الله علیه و آله اسلام غُل و زنجیرهای(1) مردم را می شکند. آری؛ پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله زنجیر جهل و
نادانی را با دعوت به علم و دانش؛ زنجیر بت پرستی و خرافات را با فراخواندن به توحید و زنجیر تبعیض ها و زندگانی طبقاتی را
از طریق دعوت به
برادری اسلامی و مساوات در برابر قانون، شکست.(1)
در احادیث اهل بیت علیهم السلام نیز بر آزادی انسان تأکید شده است از امام علی علیه السلام حکایت شده که فرمودند:
«لاتکن عبد غیرک وقد جعلک الله حراً»؛ (2)«برده دیگران مباش که خدا تو را آزاد قرار داده است».
قاعده «الناس مسلطون علی انفسهم واموالهم»(3) که مضمون روایات است نیز بر آزادی انسان دلالت دارد چون هر کس مالک و مسلط بر
خویش است و دیگران بر او مسلط نیستند مگر آن که دلیلی بر خلاف آن بیابیم تا کسی برده شود و دیگران بر او و اموالش مسلط
گردند.
البته فطرت انسان نیز با برده داری ناسازگار است چون انسان را از مرتبه انسانیت پایین می آورد. و عقل آن را نمی پذیرد. چون
مانع تکامل انسان و شکوفایی استعداد اوست.
نتیجه
بر اساس دلایل نقلی (قرآن و حدیث) و دلایل عقلی و فطری، اصل اولی در اسلام آزادی انسان از بردگی و بندگی غیر خداست. و از آن
جا که دلایل فطری و عقلی وجود دارد پس دلایل نقلی (قرآن و حدیث) ارشاد و مؤید است.
پینوشتها
- ۱-«اصْر» در اصل به معنای نگه داری و حبس کردن است و به هر چیز سنگینی که انسان را از فعالیت بازمی دارد گفته می شود؛ و «اغلال» جمع غل و به معنای زنجیر است.
- ۲-تفسیر نمونه، ج 6، ذیل آیه.
- ۳- بحارالانوار، ج 74، ص 215.
- 4- بحارالانوار، ج 2، ص 272.
- منبع: شبهات روزآمد/ جمعی از پژوهشگران قرآنی [مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی]؛ زیر نظر محمدعلی رضایی اصفهانی.قم: انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، 1391
کانال قرآن و حدیث را درشبکه های اجتماعی دنبال کنید.
