آیا داستان نوح در قرآن با مطالب علمی سازگار است ؟
۰۱ مهر ۱۴۰۵ 0 معارف
الف) طوفان حضرت نوح علیه السلام
قرآن کریم می فرماید: (فَأَوْحَیْنا إِلَیْهِ أَنِ اصْنَعِ الْفُلْکَ بِأَعْیُنِنا وَ وَحْیِنا فَإِذا جاءَ أَمْرُنا وَ فارَ
التَّنُّورُ فَاسْلُکْ فِیها مِنْ کُلٍّ زَوْجَیْنِ اثْنَیْنِ وَ أَهْلَکَ إِلاّ مَنْ سَبَقَ عَلَیْهِ الْقَوْلُ مِنْهُمْ وَ
لا تُخاطِبْنِی فِی الَّذِینَ ظَلَمُوا إِنَّهُمْ مُغْرَقُونَ)1 ؛ «و به سوی او وحی کردیم که «زیر نظر ما، و (بر اساس) وحی
ما، با زیرکی کشتی را بساز؛ و هنگامی که فرمان (عذاب) ما فرا رسد و تنور فوران کند، پس از هر [حیوانی، یک] جفت دوتایی و
خانواده ات را در آن وارد کن؛ مگر کسی از آنان که قبلاً در باره ی او سخن رفته است؛ و در باره ی کسانی که ستم کردند با من
سخن نگو؛ [چرا] که آنان غرق شدنی هستند».
از نظر مسلمانان و مسیحیان در زمان حضرت نوح علیه السلام طوفانی آمد و جهان را سیل فرا گرفت و همه موجودات نابود شدند (حتی
یکی از فرزندان نوح) مگر حضرت نوح علیه السلام و کسانی و حیواناتی که با او در کشتی نشستند و نجات یافتند و نسل بشر دوباره
از آن ها پدید آمد. مسیحیان عمر بشر را حدود 6000 سال و طوفان نوح علیه السلام را در حدود 5000 سال قبل می دانند.
در اینجا چند مطلب با یافته های علمی معارض است.
اول. بر طبق نظریه داروین تکامل موجودات حدود 300 میلیون سال طول کشیده است و این مطلب با عمر 6000 ساله آدم ناسازگار است.
دوم. فسیل های یافت شده در باستان شناسی و زمین شناسی نشان می دهد که
عمر بشر بیش از این مطلب (حدود 1 تا 10 میلیون سال قبل) بوده است.
برخی از مقامات کلیسا سعی کردند تا با تمسک به نظرات کویه (کوریه) و نظریه «کاتامتروفیسم» این مطلب را توجیه کنند که: بر
انسان ها دوران های مختلف گذشته که پایان هر دوره یک «کاتامتروف» یا حادثه بزرگ اتفاق افتاده و تمام افراد (بجز تعداد اندکی)
نابود شده و نسل بشر از نو رشد نموده است و طوفان نوح آخرین این حوادث بوده است.
کویه (کوریه) فرانسوی می گفت: فسیل های یافت
شده انسان ها در زمین شناسی مربوط به همین حوادث بزرگ بوده است.
اما بعدها معلوم شد که عمر زمین بیش از این مطالب بوده است.
سوم. آیا این یک طوفان جهانی بوده که تمام کره زمین را آب گرفته یا مربوط به منطقه ای خاص در قسمت فلسطین و اطراف آن بوده
است.(1)
اگر طوفان جهانی بوده است و آب همه زمین را فراگرفته و موجب مرگ همه انسان ها شده است این مطلب چگونه توجیه علمی می شود آیا
از نظر علمی ممکن است که همه قاره ها در یک زمان زیر آب برود و در این صورت آب های موجود پس از طوفان به کجا رفت.
ب) تعارض علم و دین در زمینه مردم شناسی
نسل های انسان ها آن چنان که علم کشف کرده است با آنچه دین می گوید معارضه دارد. چون در معارف دینی آمده بود که انسان ها از
نسل نوح علیه السلام می باشند.
حضرت آدم علیه السلام آمد ولی بعد همه انسان ها در طوفان نوح از بین رفتند.
نوح چند پسر داشت که از آن ها نژادها و رنگ های مختلف بشر آغاز می شود.
این آنتی پولوژی دینی است ولی آنتروپولوژی علمی مسأله را طور دیگری بیان می کند که با نظرگاه دینی معارض است.(1)
پ) عمر حضرت نوح علیه السلام
در گزاره های قرآنی عمر حضرت نوح بیش از 950 سال گزارش شده است.
قال الله تعالی: (وَ لَقَدْ أَرْسَلْنا نُوحاً إِلی قَوْمِهِ فَلَبِثَ فِیهِمْ أَلْفَ سَنَهٍ إِلاّ خَمْسِینَ عاماً
فَأَخَذَهُمُ الطُّوفانُ وَ هُمْ ظالِمُونَ)2 ؛ «و به یقین، نوح را به سوی قومش فرستادیم و در [میان] آنان هزار سال، جز
پنجاه سال، درنگ کرد؛ و (سرانجام) سیلاب آنان را فراگرفت، در حالی که آنان ستمکار بودند».در حالی که:
الف) این مطب دلیل و شاهد در تاریخ ندارد.
ب) از نظر علمی عمر این گونه دراز برای انسان بعید است.
بررسی
در مورد عمر حضرت نوح علیه السلام و طوفان او چند نکته قابل تأمل وجود دارد که باعث می گردد تعارض ظاهری آیات با مسایل علمی
بر طرف گردد.
1 - همان طور که قبلاً بیان شد تعیین شش هزار سال برای عمر بشر فقط نظر برخی از عالمان کلیسا است و پایه دینی به ویژه در
اسلام ندارد. پس اگر علم توانست ثابت کند که عمر بشر سیصد میلیون سال بوده است تعارضی با دین پیدا نمی کند. البته این نکته
قابل توجه است که تخمین ها و حدس ها در مورد عمر انسان و زمین قطعی نیست بلکه نظریاتی است که ممکن است با پیدایش شواهد و
قراین تجربی جدید تغییر کند.
2 - اصل طوفان حضرت نوح علیه السلام و آمدن سیلاب و غرق عده ای و نجات تعدادی دیگر به همراه نوح علیه السلام صحیح است و در
قرآن و کتاب مقدس تصریح شده است و حتی برخی از دانشمندان ادعا می کنند که آثاری از کشتی نوح علیه السلام را یافته اند.(1)
اما این که طوفان نوح تمام کره زمین را فرا گرفته باشد در قرآن تصریح نشده است. و کلمه طوفان در آیه آمده (فَأَخَذَهُمُ
الطُّوفانُ)2 که در اصل ریشه از «طواف» به معنی هر حادثه که انسان را احاطه کند و سپس به آب فراوان یا سیل شدید که مساحت
زیادی از زمین را فرا می گیرد و در خود فرو می برد اطلاق شده است هم چنین به هر چیز شدید و فراوان که فراگیر باشد اعم از باد
و آتش و آب - نیز گفته می شود و گاه به معنای تاریکی شدید شب نیز آمده است و لذا می توان گفت که ممکن است طوفان در منطقه ای
خاص از زمین که حضرت نوح علیه السلام و قوم او زندگی می کرده اند واقع شده باشد.
3 - با توجه به مطلب گذشته که در مورد طوفان نوح بیان شده می توان نتیجه گرفت که امکان دارد در قسمت هایی از زمین (غیر از
منطقه ای که حضرت نوح علیه السلام زندگی می کرد). انسان های دیگری نیز زندگی می کرده اند که عذاب الهی و طوفان و سیل آن ها
را فرا نگرفته است.(2) و از طرف دیگر آنتروپولوژی علمی که هم یک نظریه علمی است که در حد افسانه ای مفید قابل توجه و اعتبار
است و نمی توان گفت که قطعاً مطابق واقع و صحیح است.
4 - در مورد عمر حضرت نوح علیه السلام چند مطلب قابل بحث است.
اول. این که عمر طولانی برای بشر امکان دارد و هم اکنون نیز انسان هایی با بیش از یک قرن سن پیدا می شوند. و از نظر زیست
شناسی عمر بشر اندازه و حد ثابتی ندارد و اگر عمر بشر به هر اندازه هم برسد بر خلاف اصول علمی نیست. و حتی برخی دانشمندان با
تجربه هایی که بر گیاهان انجام داده و عمر برخی آنها را تا نهصد برابر افزایش داده اند،(1) امیدوار شده اند که بتوانند حد و
مرز را از زندگی بشر بردارند. پس عمر طولانی برای بشر بعید نیست.
دوم. این که علم تاریخ، شاهدی تاریخی برای طول عمر حضرت نوح علیه السلام ندارد. ولی علم تاریخ، شاهدی هم بر علیه آن ندارد
یعنی آن را نفی نمی کند بلکه حداکثر در مورد حضرت نوح علیه السلام و عمر او سکوت می کند. از طرف دیگر کتب مقدس مثل تورات و
انجیل با هزاران سال قدمت تاریخی خود منبعی برای گزارشات تاریخی است.
سوم. این که برخی احتمال داده اند که کلمه «سنه» و سال ممکن است در نزد اقوام مختلف مصادیق متفاوت داشته باشد همان گونه که
مقدار سال قمری با شمسی متفاوت است ممکن است مقدار سال در نزد قوم نوح با ما متفاوت بوده باشد.
پینوشتها
- ۱- برگرفته از تعارض علم و دین، منسوب به دکتر سروش، ص 41-39.
- ۲- ر. ک: تعارض علم و دین، منسوب به دکتر سروش، ص 34 به نقل از وایت در فصل هفتم از کتاب: تاریخ کارزار علوم تجربی و کلام (1895).
- ۳- مجله بینات، ش 4، ص 122 (زمستان 1373)
- ۴- ر. ک: تفسیر نمونه، (زیر آیه 14 /عنکبوت)، ج 16، ص 228.
- ۵- در برخی از تفاسیر مثل تفسیر «اطیب البیان» در زیر آیه 27 سورۀ مؤمنون گفته اند که طوفان نوح جهانی بود و تمام کره زمین زیر آب رفت و تنها سه فرزند نوح زنده ماندند و نسل بعدی بشر از آن هاست. ولی این مطلب در قرآن نیامده و نویسندۀ محترم هم دلیلی برای مطلب خود اقامه نکرده است.
- منبع: شبهات روزآمد/ جمعی از پژوهشگران قرآنی [مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی]؛ زیر نظر محمدعلی رضایی اصفهانی.قم: انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، 1391
کانال قرآن و حدیث را درشبکه های اجتماعی دنبال کنید.
