آخرت در احادیث

آخرت :

امام على عليه السلام :

ألاَ أيُّها النّاسُ ! إنَّما الدُّنيا عَرَضٌ حاضِرٌ ، يأكُلُ مِنها البَرُّ و الفاجِرُ ، و إنَّ الآخِرةَ وَعْدٌ صادِقٌ يَحكُمُ فيها مَلِكٌ قادرٌ.

أحوالُ الـدُّنيا تَتْـبَعُ الاتِّفاقَ، و أحوالُ الآخِرةِ تَتْبَعُ الاستِحْقاقَ.

إنّ الدُّنيا قَد أدْبَرَتْ و آذنَتْ بِوَداعٍ ، و إنّ الآخِرةَ قد أقبلَتْ و أشْرَفَتْ باطّلاعٍ ، و إنَّ المِضْمارَ اليومَ و غَدا السِّباقُ.

مَن حَرَصَ على الآخِرةِ مَلَكَ ، مَن حَرَصَ علَى الدُّنيا هَلَكَ.

الدُّنيا مُنْيةُ الأشْقِياءِ، الآخِرةُ فَوزُ السُّعَداءِ.

اجعَلْ لآخِرَتِكَ مِن دُنْياكَ نَصيبا.

اشغَلُوا أنفسَكُم مِن أمرِ الآخِرةِ بِما لا بُدَّ لَكُمْ مِنهُ.

امام على عليه السلام :

استَعِدّوا لِيَومٍ تَشْخَصُ فيهِ الأبصارُ، و تَتَدلَّهُ لِهَوْلِهِ العُقولُ ، و تَتَبلّدُ البصائرُ.

عظمت امور آخرت:

امام على عليه السلام :

كلُّ شيءٍ مِن الدُّنيا سَماعُهُ أعظمُ مِن عِيانهِ، و كلُّ شيءٍ مِن الآخرةِ عِيانُهُ أعظَمُ مِن سَماعِهِ،

فَلْيَكْفِكُم مِن العِيانِ السَّماعُ ، و مِن الغَيبِ الخَبَرُ .

و هر چيز دنيا، شنيدن آن بزرگتر از ديدن آن است؛ و هر چيز آخرت، ديدن آن بزرگتر از شنيدن آن است.

پس، به جاى ديدن آخرت و مشاهده آنچه از ديدگان شما پنهان و در پس پرده غيب است، به همان شنيدن و خبر يافتن [ توسط پيامبران ] اكتفا كنيد.

( نهج البلاغة : الخطبة ۱۱۴)

امام على عليه السلام :

 ما المغرورُ الّذي ظَفِرَ مِن الدُّنيا بأعلى هِمّتِهِ كالآخَرِ الّذي ظَفِرَ مِن الآخرةِ بأدنى سُهْمَتِهِ .

فريفته اى كه به بالاترين مقصود خود از دنيا رسيده است، چونان كسى نيست كه به كمترين نصيب خود از آخرت دست يافته باشد.

( نهج البلاغة : الحكمة ۳۷۰ )

امام زين العابدين عليه السلام :

مَن تَعَزّى عَنِ الدُّنيا بثوابِ الآخِرةِ فَقَد تَعَزّى عن حقيرٍ بخطيرٍ ،

و أعظمُ مِن ذلكَ مَن عَدَّ فائِتَها سلامةً نالَها، و غنيمةً اُعِينَ علَيها .

هر كه به اميد پاداش آخرت در برابر دنيا شكيبايى ورزد، براى رسيدن به امرى مهم در برابر امرى خُرد و ناچيز صبورى كرده است

و بالاتر از آن، كسى است كه دست نيافتن به دنيا را مايه سلامت خود بداند و آن را غنيمتى شمرد كه به چنگ آورده است .

( الأمالي للطوسي : ۶۱۳/۱۲۶۶ )

آخرت، سراى بقاست:

امام على عليه السلام : 

مَن عَمَّر دارَ إقامتِهِ فهُوَ العاقلُ .  

كسى كه سراى ماندگارى خود را آباد سازد ، خردمند است.

( غرر الحكم : ۸۲۹۸ )

امام على عليه السلام :

الدُّنيا أمَدٌ ، الآخِرَةُ أبَدٌ . 

دنيا تمام شدنى است، آخرت هميشگى است.

( غرر الحكم : ۴ )

امام على عليه السلام:

الآخرةُ دارُ مُسْتَقَرِّكُم ، فجَهِّزوا إلَيها ما يَبقى لَكُم . 

آخرت جايگاه هميشگى شماست؛ پس آنچه را براى شما باقى مى ماند براى آخرت فراهم آوريد.

( غرر الحكم : ۲۰۵۰ )

امام على عليه السلام

: اجْعَلوا ـ عبادَ اللّه ِ ـ اجتهادَكُمْ في هذِه الدُّنيا التَّزَوُّدَ مِن يومِها القَصيرِ ليومِ الآخِرةِ الطّويلِ ؛ فإنَّها دارُ عَمَلٍ ، و الآخِرةُ دارُ القَرارِ و الجَزاءِ . 

بندگان خدا! بكوشيد تا از چند روزه دنيا براى آخرت كه دوره اش دراز و طولانى است، توشه برگيريد؛ چه، دنيا سراى عمل است و آخرت سراى بقا و جزا  . 

( الكافي : ۸/۱۷۴/۱۹۴ )

امام على عليه السلام :

 إنّما الدُّنيا دارُ مَجازٍ ، و الآخِرةُ دارُ قَرارٍ ، فَخُذُوا مِن مَمَرّكُم لِمَقَرِّكُم . 

همانا دنيا سراى گذر است و آخرت سراى ماندن؛ پس، از گذرگاه خود براى اقامتگاهتان توشه برگيريد.

( نهج البلاغة : الخطبة ۲۰۳ )

امام على عليه السلام : 

إيّاكَ أَنْ تُخْدَعَ عَن دارِ القَرارِ . 

مبادا از سراى باقى غافل بمانى .

(غرر الحكم : ۲۷۳۴ )

امام على عليه السلام : 

غايةُ الآخِرةِ البَقاءُ . 

غايت آخرت، بقاست.

(غرر الحكم : ۶۳۵۳ )

امام على عليه السلام :

 لِكُلِّ شيءٍ مِن الآخرةِ خُلودٌ و بَقاءٌ . 

همه چيز آخرت، جاويد و ماندگار است.

(غرر الحكم : ۷۲۹۸ )

امام على عليه السلام :

مَن سعى لدارِ إقامتِهِ خَلُصَ عملُهُ، و كَثُرَ وَجَلُهُ . 

هر كه براى سراى ماندگارى خويش بكوشد، عملش خالص مى شود و بيمش [ از خدا ] بسيار مى گردد .

( غرر الحكم : ۸۵۹۹ )

آخرت، سراى زندگانى :

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:

 يا عَجَبا كُلَّ العَجَبِ للمُصَدِّقِ بِدارِ الحَيَوانِ وَ هُو يَسعى لدارِ الغُرور ! 

 وه چه شگفت است از كسى كه سراى زندگانى ( آخرت ) را باور دارد و با اين حال براى سراى فريبنده ( دنيا ) تكاپو مى كند!

( الدرّ المنثور : ۶/۴۷۶ )

امام زين العابدين عليه السلام :

الدُّنيا سِنَةٌ و الآخِرةُ يَقَظةٌ ، و نحنُ بينَهما أضْغاثُ أحلامٍ . 

دنيا غنودن است و آخرت بيدارى و ما در ميان آن دو خوابهايى آشفته ايم.

( تنبيه الخواطر : ۲/۲۴ )

برترى آخرت:

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله:

إنَّ اللّه َ تَعَالى يُعطي الدُّنيا على نِيّةِ الآخِرةِ، و أبى أنْ يُعطيَ الآخرةَ على نِيّةِ الدُّنيا . 

 خداوند متعال دنيا را با نيّت آخرت [ به آدمى ] مى دهد .  اما از دادن آخرت با نيّت دنيا اِبا دارد.

( الجامع الصغير : ۱/۲۹۲/۱۹۱۷)

امام على عليه السلام:

 مَنِ ابتاعَ آخِرتَهُ بِدُنياهُ رَبِحَهُما، مَنْ باعَ آخِرتَهُ بِدُنياهُ خَسِرَهُما . 

كسى كه آخرت خويش را در قبال دنياى خود بخرد، هر دو را به دست آورده و هر كه آخرت خود را به دنيايش بفروشد، هر دو را از دست داده است.

( غرر الحكم :۸۲۳۶ ـ ۸۲۳۷ )

امام على عليه السلام :

لَيسَ عنِ الآخرةِ عِوَضٌ ، و لَيستِ الدُّنيا للنَّفْسِ بِثَمَنٍ . 

آخرت، هيچ جايگزينى ندارد، و دنيا بهاى جان [ آدمى ] نيست.

( غرر الحكم : ۷۵۰۲)

امام على عليه السلام :

مَن عَمَّرَ دُنياهُ خَرَّبَ مآلَهُ ، مَن عَمّرَ آخِرتَه بَلَغَ آمالَهُ . 

هر كه دنياى خويش را آباد سازد، آخرت خود را ويران مى كند و هر كه آخرت خويش را آباد سازد به آرزوهاى خود مى رسد.

( غرر الحكم : ۸۳۴۷ ـ ۸۳۴۸ )

ياد آخرت:

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله  : 

إنّ اللّه َ تباركَ و تعالى يُبغِضُ كلَّ عالِمٍ بالدُّنيا جاهلٍ بالآخِرةِ . 

خداوند تبارك و تعالى كسى را كه دنياشناس و آخرت نشناس باشد، دشمن مى دارد.

( كنز العمّال : ۲۸۹۸۲ )

امام على عليه السلام:

ذِكرُ الآخرةِ دَواءٌ و شِفاءٌ، ذِكرُ الدُّنيا أدْوَأُ الأدواءِ . 

ياد آخرت دارو و درمان است ، ياد دنيا بدترين درد و بيمارى.

(غرر الحكم: ۵۱۷۵ ـ ۵۱۷۶ )

امام على عليه السلام : 

مَن أكثَرَ مِن ذِكرِ الآخِرةِ قَلَّتْ مَعصيتُهُ . 

هر كس كه زياد به ياد آخرت باشد، كمتر گناه مى كند.

(غرر الحكم : ۸۷۶۹ )

امام على عليه السلام ـ درباره عمرو بن عاص ـ فرمود:

أمَا و اللّه ، إنّي لَيَمْنَعُني مِنَ اللَّعِبِ ذِكرُ المَوتِ ، و إنَّهُ لَيَمنعُهُ مِن قولِ الحقِّ نِسْيانُ الآخِرةِ . 

 به خدا سوگند ، ياد مرگ ، مرا از شوخى و بازى باز مى دارد و فراموشى آخرت، او را از گفتن حق باز مى دارد.

( نهج البلاغة : الخطبة ۸۴ )

كار براى آخرت :

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله: 

اعمَلْ لِدُنياكَ كأنّكَ تَعيشُ أبدا ، و اعمَلْ لآخرتِكَ كأنّكَ تَموتُ غَدا . 

 براى دنياى خود چنان كار كن كه گويى تا ابد زنده اى، و براى آخرتت چنان كار كن كه گويى همين فردا خواهى مُرد.

( تنبيه الخواطر : ۲/۲۳۴ )

امام على عليه السلام : 

جاهِدْ نفسَكَ، و اعمَلْ للآخِرةِ جُهْدَكَ . 

با نفس خويش بستيز و توان و كوشش خود را براى آخرت به كار گير.

( غرر الحكم : ۲۴۰۶ )

امام على عليه السلام :

اصْرِفْ إلى الآخِرةِ وَجهَكَ ، و اجعَلْ للّه ِ جِدَّكَ . 

به آخرت روى آر و توان و كوشش خود را براى خدا قرار ده .

(غرر الحكم : ۲۴۰۷ )

امام على عليه السلام :

 إنّكَ مَخلوقٌ للآخِرةِ فاعمَلْ لها ، إنّكَ لَم تُخْلَقْ للدُّنيا فازْهَدْ فِيها . 

 تو براى آخرت آفريده شده اى؛ پس، براى آن كار كن. براى دنيا آفريده نشده اى؛ پس، از آن روى برتاب.

( غرر الحكم :۳۸۱۰ ـ ۳۸۱۱ )

امام على عليه السلام :

إنَّكُم إلَى الاهتِمامِ بِما يَصْحَبُكُم إلَى الآخِرةِ أحْوَجُ مِنكُم إلى كُلِّ ما يَصْحَبُكُم مِن الدُّنيا . 

شما به همّت گماردن درباره آنچه تا آخرت همراهى تان مى كند، نيازمندتريد تا به همه آنچه در دنيا ملازم و همراه شماست.

(غرر الحكم : ۳۸۳۰ )

امام على عليه السلام : 

فَلْيَصْدُقْ رائدٌ أهلَهُ ، وَ ليُحْضِرْ عَقلَهُ، وَ ليَكُنْ مِن أبناءِ الآخِرةِ ؛ فمِنها قَدِمَ و إلَيها يَنْقَلِبُ . 

پيشرو  بايد به افراد خود راست بگويد، و بايد خرد خويش را به كار گيرد، و بايد از فرزندان آخرت باشد؛ زيرا از آن جا آمده و بدانجا باز مى گردد.

(غرر الحكم : ۶۵۵۸ )

امام على عليه السلام :

كُنْ فِي الدُّنيا بِبَدَنِكَ ، و فِي الآخِرةِ بِقَلبِكَ و عَمَلِكَ . 

با پيكر خود در دنيا باش و با دل و عَمَلت در آخرت.

(غرر الحكم : ۷۱۶۴ )

امام على عليه السلام : 

كيفَ يَعمَلُ للآخِرَةِ المَشْغولُ بِالدُّنيا ؟ ! 

كسى كه سرگرم دنياست، چگونه مى تواند براى آخرت كار كند؟

( غرر الحكم : ۶۹۷۶ )

امام على عليه السلام :

 لا يَنفَعُ العَمَلُ للآخِرَةِ مَعَ الرَّغبَةِ فِي الدُّنيا . 

با رغبت به دنيا، كار براى آخرت بى فايده است.

(غرر الحكم : ۱۰۸۲۹ )

امام على عليه السلام :

 اجعَلْ هَمَّكَ لِمَعادِكَ تَصْلُحْ . 

كوشش و همّت خود را براى آخرتت صرف كن، تا سامان يابى . 

(غرر الحكم : ۲۳۰۸ )

امام على عليه السلام :

 استَفْرِغْ جُهدَكَ لِمَعادِكَ تُصْلِحْ مَثْواكَ . 

كوشش خود را براى معادت به كار گير، تا قرارگاهت را سامان دهى .

( غرر الحكم : ۲۴۱۱ )

اهتمام ورزيدن به آخرت :

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : 

مَن أصبَحَ و أمسى و الآخِرةُ أكبرُ هَمِّهِ جَعلَ اللّه ُ الغِنى في قلبِهِ، و جَمَع لَه أمرَهُ،

و لَم يَخرُج مِن الدُّنيا حتّى يَستكمِلَ رزقَهُ .

ومَن أصبحَ و أمسَى و الدُّنيا أكبرُ هَمِّهِ جَعَلَ اللّه ُ الفَقْرَ بينَ عينَيهِ، و شتَّتَ علَيهِ أمْرَه،

و لَم يَنَلْ مِن الدُّنيا إلاّ ما قُسِمَ لَه.

هر آن كس كه در شب و روز، بزرگترين همّش آخرت باشد، خداوند بى نيازى را در دل او جاى مى دهد و كارش را سامان مى بخشد

و از دنيا نمى رود  مگر وقتى كه روزى اش را كامل دريافت كرده باشد.

و هر آن كس كه شب و روز، بزرگترين همّش دنيا باشد، خداوند فقر را در بين دو چشم او قرار مى دهد ( هميشه چشمش گرسنه دنيا است ) وكارش را پريشان مى سازد

و از دنيا به چيزى بيش از قسمت خود نمى رسد.

( بحار الأنوار : ۷۷/۱۵۱/۱۰۴ )

پيامبر خدا صلى الله عليه و آله : 

مَن كانتِ الآخِرةُ همَّهُ جَمَعَ اللّه ُ شَمْلَهُ، و جَعَلَ غِناهُ بينَ عَينَيهِ، و أتَتْهُ الدُّنيا و هيَ راغِمةٌ .

و مَن كانتِ الدّنيا هَمَّهُ فَرَّقَ اللّه ُ شَمْلَه و جَعَلَ فَقْرَهُ بينَ عينَيهِ و لَم يأتِهِ مِن الدُّنيا إلاّ ما كَتَب لَهُ . 

هر كس كه آخرتْ همّ و غم او باشد خداوند امور او را به سامان مى آورد و بى نيازى را در بين دو چشم او قرار مى دهد و دنيا على رغم ميلِ خود نزد او مى رود.

و هر كس كه دنيا همّ و غمش باشد خداوند امورش را از هم مى پاشد و فقر را در بين دو چشم او قرار مى دهد و از دنيا جز آنچه خداوند برايش مقدّر داشته نصيبش نمى شود.

( كنز العمّال : ۴۴۱۶۰ )

امام على عليه السلام :

 مَن جَعَلَ كلَّ همِّهِ لآخرتِهِ ظَفِرَ بالمَأمولِ . 

هر كه تمام همّ و غم خود را آخرتش قرار دهد به آرزوي ( آخرت ) مى رسد.

(غرر الحكم : ۸۵۱۲ )

خصوصيّات اهل آخرت:

 پيامبر خدا صلى الله عليه و آله :

اُوصيكُم بتقوى اللّه ِ و اُوصي اللّه َ بكم ـ إنّي لَكُم نذيرٌ مُبين ـ أنْ لا تَعْلُوا على اللّه ِ في عبادِهِ و بلادِهِ،

فإنّ اللّه َ تعالى قالَ لي و لَكُم :« تلكَ الدّارُ الآخرةُ نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَسَادا » .

شما را به پرواى الهى سفارش مى كنم و سفارشِ شما را به خدا مى كنم ـ كه من براى شما هشدار دهنده اى آشكار گويم ـ كه در ميان بندگان و سرزمينهاى خداوند بر او برترى نجوييد؛

زيرا خداوند متعال براى من و شما [ چنين ] فرموده است : « آن سراى آخرت را آنِ كسانى مى كنيم كه در زمين ، خواهان برترى جويى و تباهكارى نيستند » .

( القصص : ۸۳ )

( الأمالي للطوسي : ۲۰۷/۳۵۴ )

امام على عليه السلام:

فلَمّا نَهَضْتُ بالأمرِ نَكَثتْ طائفةٌ و مَرَقَتْ اُخرى و قَسَطَ آخَرونَ،

كأنّهُم لَم يَسمعوا اللّه َ سبحانه يقولُ : « تلكَ الدّارُ الآخِرَةُ نَجْعَلُها للّذين لا يُرِيدُونَ عُلُوّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَسَادا »! 

بلى و اللّه ِ، لَقد سَمِعُوها و وَعَوها ، و لكنَّهم حَلِيَتِ الدُّنيا في أعيُنِهِم و راقَهُم زِبْرِجُها . 

چون خلافت را به دست گرفتم ، گروهى پيمان شكستند و گروهى از دين خارج شدند و دسته اى ديگر ستم پيشه كردند؛

گويى اين سخن خداوند سبحان را نشنيدند كه « آن سراى آخرت را براى كسانى قرار مى دهيم كه در زمين، خواهان برترى جويى و تباهكارى نيستند » 

( القصص : ۸۳ )

آرى، سوگند به خدا كه آن را شنيدند و فهميدند، اما دنيا در چشم آنها زيبا شد و زيب و زيورهاى آن خوشايندشان گرديد.

( نهج البلاغة : الخطبة ۳ )

امام على عليه السلام ـ درباره آيه « تلك الدّارُ الآخرةُ » ( القصص : ۸۳ ) - فرمود : 

نزلتْ هذهِ الآيةُ في أهلِ العَدلِ و التَّواضُعِ مِن الوُلاةِ ، و أهلِ القُدْرةِ مِن سائرِ النّاسِ . 

اين آيه درباره حكمرانان دادگر و فروتن و ديگر صاحبان قدرت نازل شده است.

( تاريخ دمشق: ۴۲/۴۸۹ )

امام على عليه السلام :

 إنّ الرّجُلَ لَيُعْجِبُهُ شِراكُ نَعْلِهِ فيَدْخُلُ في هذهِ الآيةِ « تلك الدّارُ الآخرةُ...». 

اگر حتّى بند كفشِ آدمى او را سرخوش كند، مشمول آيه « آن سراى آخرت ... »  مى شود. ( القصص : ۸۳ )

( مجمع البيان : ۷/۴۲۰ )

امام على عليه السلام :

 إنّ الرّجلَ لَيُعجِبُهُ أنْ يَكونَ شِراكُ نَعْلِهِ أجْوَدَ مِن شِراكِ نَعلِ صاحبِهِ، فيَدْخُلُ تحتَها . 

اگر انسان از اين كه بند كفش او از بند كفش دوستش بهتر است سرخوش شود، مشمول اين آيه مى شود.

( سعد السعود : ۸۸ )

امام صادق عليه السلام ـ درباره آيه « عُلُوّا في الأرضِ و لا فَسادا » ( القصص : ۸۳ ) - فرمود : 

العُلُوّ : الشَّرَفُ ، و الفسادُ : النِّساءُ . 

منظور از «علوّ» ، بزرگى و فخر فروشى است و منظور از « فساد » ، زنان.

( تفسير القمّي : ۲ / ۱۴۷ )

تفسير القمّى ـ به نقل از حفص بن غياث ـ :

امام صادق عليه السلام فرمود:

 يا حَفْصُ، ما مَنزلةُ الدُّنيا مِن نَفْسي إلاّ بمَنزلةِ المِيتةِ، إذا اضْطُرِرْتُ إلَيها أكَلْتُ مِنها ...

ثُمَّ تلا قولَهُ :« تلك الـدّارُ الآخِرة نَجْعَلُهَا لِلَّذِينَ لا يُرِيدُونَ عُلُوّا فِي الْأَرْضِ وَ لا فَسَادا وَ العَاقِبَةُ لِلْمُتَّقينَ » الآية ،

و جَعلَ يَبكي و يقولُ : ذَهبَتْ و اللّه ِ الأمـانيُّ عِندَ هذِهِ الآيةِ . 

« اى حفص ! دنيا در نظر من چونان مردار است كه هرگاه ناچار شدم ، از آن مى خورم ...».

آن گاه آيه « آن سراى آخرت را از آنِ كسانى مى كنيم كه در زمين ، خواهان برترى جويى و تباهكارى نيستند و فرجام [خوش] ، از آنِ پرهيزگاران است » را تلاوت نمود

( القصص : ۸۳ ) و شروع به گريستن كرد و فرمود: « سوگند به خدا كه با اين آيه همه آرزوها بر باد رفت ».

( تفسير القمّي : ۲/۱۴۶ )

منبع: میزان الحکمه، ج1