دعای قرآنی: گناه و اسراف

رَبَّنا اغْفِرْ لَنا ذُنُوبَنا وَ إسْرافَنا فی أمْرِنا وَ ثَبِّتْ أقْدامَنا وَ انْصُرْنا عَلَی الْقَوْمِ الْکافِرینَ (آل عمران: 147) پروردگارا! گناهان و اسراف ما را ببخشای و گام های ما را استوار بدار و ما را بر قوم کافر پیروز گردان. این دعا در قرآن کریم، از زبان انسان های موحّد و الهی است که در رکاب پیامبران گذشته به جهاد با دشمنان برخاستند و در این راه، نه سست شدند و نه به خاطر سختی هایی که به آنها رسید، از خود ضعف نشان دادند، بلکه همواره صبور و پایدار بودند. (1)پس از بیان این توصیف، می فرماید: «سخن آنها چنین بود که خدایا گناهان و اسراف ما را ببخشای و ما را پیروز گردان». 

 در این آیه نیز، چهار خواسته مطرح شده است: 

الف) آمرزش گناهان 

«ذنب» به معنای گناه و خطا است، زیرا کیفر و عقوبت را به دنبال دارد و اگر بخشوده نشود، انسان در قیامت گرفتار عذاب الهی خواهد شد. آمرزش خواستن از درگاه الهی، یکی از بهترین دعاهاست که در قرآن و ادعیه آمده است. 

اسراف به هر نوع زیاده روی و از حدّ گذشتن و افراط گفته می شود. نمونه بارز آن، ولخرجی و هدر دادن نعمت های خدا و ریخت وپاش آنهاست. در قرآن هم، اهل اسراف و تبذیر نکوهش شده اند و مبذّرین را برادران شیطان نامیده است. اسراف مالی و ناسپاسی نسبت به نعمت ها از گناهان بزرگ است و توبه آن هم، پرهیز از اتلاف مال و داشتن قناعت و بهره وری شایسته از امکانات و نعمت هاست. اسراف در امر، به هر نوع تجاوز از حدّ و مرز اعتدال در کارها گفته می شود که شامل افراط و تفریط است.

آنچه در جبهه نبرد لازم است، استواری و ایستادگی در میدان و فرار نکردن از جنگ و داشتن روحیه سلحشوری و شجاعت است که امری درونی و قلبی محسوب می شود. ثابت قدم بودن در دین و عدول نکردن از آیین صحیح آسمانی نیز، نمونه دیگری از این پایداری است. توفیق این ایستادگی در برابر دشمن و داشتن قوّت قلب و صبر و ثبات در دین داری را باید از خدا خواست، که او «مقلّب القلوب» است. 

 د) پیروزی بر کافران 

در دعاهای پیشین هم، این خواسته مطرح بود. در جبهه حق و باطل و ایمان و کفر، اگر مؤمنان صادقانه جهاد کنند و با مال و جان فداکاری نشان دهند و دین خدا را یاری کنند، خداوند هم طبق وعده اش به آنها نصرت می دهد. 

وعده خدا و تقدیر حتمی او این است که جبهه خدا و پیامبران پیروز شوند: کَتَبَ اللهُ لأَغْلِبَنَّ أنا وَ رُسُلی (مجادله: 21)؛ 

ولی این پیروزی در سایه ایمان و جهاد و صبر مؤمنان به دست می آید. حضرت علی (ع) در «نهج البلاغه»، ضمن بیان مجاهداتی که امت پیامبر (ص) در رکاب رسول خدا (ص) داشتند و خالصانه می جنگیدند، می فرماید: «چون خداوند صداقت ما را دید، بر دشمنان ما شکست و صفحه ۴۱ خواری و بر ما نصرت و یاری فرو فرستاد، تا آنکه اسلام استقرار و قوّت یافت».(1) 

 دست حاجت چو بری

هیچ خواننده از این در نرود بی مقصود(2)