سیره و سنت پیامبر صلی الله علیه و آله و اهل بیت علیهم السلام با بردگان چگونه بوده است ؟

۰۱ مهر ۱۴۰۵ 0

قرآن کریم سیره امام علی علیه السلام و حضرت فاطمه علیها السلام را در مورد اسیران این گونه بیان می کنند:

(وَ یُطْعِمُونَ الطَّعامَ عَلی حُبِّهِ مِسْکِیناً وَ یَتِیماً وَ أَسِیراً)1 ؛ «و غذا را، در حالی که دوستش دارند، به بینوا و یتیم و اسیر می خورانند».

در احادیث متعدد از امام علی علیه السلام و امام صادق علیه السلام این مضمون نقل شده است که فرمودند «اطعام الاسیر والاحسان الیه حق واجب»؛ «غذا دادن به اسیر و نیکی به وی، حق واجب اوست».(1)

در تاریخ آمده است که امام علی علیه السلام هزار برده را از دست رنج خود خرید و آزاد کرد.(2)

در سیره امام باقر علیه السلام آمده است که یکی از بردگان حضرت کار نیکی انجام داد او را آزاد کرد و فرمود من خوش ندارم مردی از اهل بهشت را به خدمت خود در آورم.(3)

و در سیره امام سجاد علیه السلام آمده است که بردگان را می خرید و آموزش می داد و شب عید فطر آزاد می کرد.(4)

در احادیث از امام صادق علیه السلام حکایت شده که بردگان مؤمن بعد از هفت سال خود به خود آزاد می شوند.

مَنْ کَانَ مُؤْمِناً فَقَدْ عَتَقَ بَعْدَ سَبْعِ سِنِینَ أَعْتَقَهُ صَاحِبُهُ أَمْ لَمْ یُعْتِقْهُ وَ لَا تَحِلُّ خِدْمَهُ مَنْ کَانَ مُؤْمِناً بَعْدَ سَبْعِ سِنِین»؛ (5)

«هر کس پدر یا مادر یا اجداد یا فرزندان یا محارم خود را مالک شود فوراً آزاد می شوند».(1)

سلمان، بلال، عمار یاسر و قنبر از بردگان بودند که از اصحاب پیامبر صلی الله علیه و آله و امام علی علیه السلام بودند و به مقامات لشکری و حکومتی و فرهنگی رسیدند. بردگان در اسلام می توانند به مقام قضاوت برسند. در مورد رفتار با برگان سفارش های زیادی شده است حتی از پیامبر صلی الله علیه و آله حکایت شد که غذا و لباس زیر دست شما با شما مشابه باشد و به او زیادتر از توانایی اش تکلیف نکنید.(2)

امام صادق علیه السلام در کارهای سنگین به بردگان کمک می کرد.(3)

و نیز در احادیث از پیامبر صلی الله علیه و آله حکایت شده که بدترین مردم کسی است که انسان فروشی کند.(4)«شرّ الناس من باع الناس».

امام رضا علیه السلام با بردگان خویش هم غذا می شد.(5)

نتیجه: سیره اهل بیت علیهم السلام مهربانی با بردگان و رعایت حقوق آن ها و مبارزه با برده داری است و اگرچه صاحب برده می شدند ولی این مقدمه آزادی آن ها بوده است. نکته جالب اینکه بعد از اسلام مفهوم برده (تسلط مطلق مولی بر برده) تغییر کرد و بردگان افرادی محترم و دارای حقوق هستند که در معرض آزادی هستند.

پی‌نوشت‌ها

۱- وسائل الشیعه، ج 11، ص 68 و 69
۲- بحارالانوار، ج 41، ص 43
۳- وسائل الشیعه، ج 16، ص 38
۴- سیره پیشوایان، مهدی پیشوایی، ص 259
۵-وسائل الشیعه، ج 16، ص 31
۶-تفسیر نمونه، ج 21، ص 438
۷- بحارالانوار، ج 74، ص 141
۸-همان، ص 142
۹-مستدرک الوسائل، ج 13، ص 95
۱۰-الانوار البهیه، شیخ عباس قمی، ص 179

منبع: شبهات روزآمد/ جمعی از پژوهشگران قرآنی [مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی]؛ زیر نظر محمدعلی رضایی اصفهانی.قم: انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، 1391

مجموعه شبهات روزآمد