قوامیت مردان به چه معناست ؟ و آیا این با جایگاه زنان منافاتی ندارد؟

الف) جمله خبری 

«مردان مایه پایداری زنان هستند».(1)

که خبر از یک واقعیت خارجی است که از نظر روان شناختی و جامعه شناختی زنان نیازمند تکیه گاه هستند و دوست دارند بر مردی مقتدر تکیه کنند و قرآن از این واقعیت خبر داده است.

ب) جمله انشائی

 «مردان باید مایه پایداری زنان باشند» (و زنان باید بر مردان تکیه کنند) و مدیریت باید با مرد باشد. بر این اساس یک دستور لازم الاجراء است.(2)

البته با توجه به جواز استعمال لفظ در بیش تر از یک معنا مانعی ندارد که آیه فوق به هر دو معنا آید.

دوم. «قوامیت» به معنای مختلف مثل سرپرستی، ریاست، کارگزار، مدیریت و حمایت می آید.(3) و این مدیریت در آیه فوق با توجه به سیاق درون آیه مربوط به مباحث خانوادگی است.

مدیریت خانواده می تواند به پنج صورت سامان یابد.

1 - مردسالاری

2 - زن سالاری

3 - مدیریت هر دو

4 - مدیریت هیچکدام

5 - تقسیم مدیریت (مدیریت برون خانه با مرد و مدیریت درون خانه با زن) 

مورد اول و دوم منتهی به تک قطبی شدن خانه و استبداد می شود و مورد سوم به تعارض می انجامد و مورد چهارم به هرج ومرج منتهی می شود بنابراین بهترین راه تقسیم مدیریت است که در آیه فوق به مدیریت مرد اشاره شده و در سنت پیامبر صلی الله علیه و آله با تقسیم مدیریت بین امام علی علیه السلام و حضرت زهرا علیها السلام(1) تفسیر شده است. پس اسلام راه حکیمانه را انتخاب کرده که با روحیات مرد و زن سازگارتر است چرا که معمولاً عقل معاش مردان و استقامت آن ها در برخورد با مشکلات بیرونی بیش تر از زنان است و در برابر قدرت عاطفی و هنر و ذوق زنان برای اداره درون خانه مناسب تر است.

سوم. مبنای این تقسیم مدیریت در روحیات زن و مرد و در خانواده مطلوب قرآنی جستجو می شود که اولاً مردان موظف هستند هزینه زندگی را بپردازند (وَ بِما أَنْفَقُوا مِنْ أَمْوالِهِمْ)2

پس مدیریت اقتصادی و اجتماعی خانواده در دست آن ها قرار می گیرد تا توان این کار را پیدا کنند. به عبارت دیگر همان طور که گذشت حق و تکلیف ملازم هم دیگر هستند. و ثانیاً همان طور که گذشت مدیریت برون خانه با روحیه مرد و مدیریت درون خانه با روحیه زن سازگارتر است.

(بِما فَضَّلَ اللّهُ بَعْضَهُمْ عَلی بَعْضٍ)3 .

چهارم. تعبیر قرآن «الرجال» است نه «الرجل» یعنی جنس مردان مایه پایداری جنس زنان هستند. نه تک تک افراد، و همان طور که گذشت قوانین برای غالب افراد وضع می شود هر چند که برخی از زنان (مثل فاطمه علیها السلام و زینب و...) در تاریخ استثناء هستند.

پنجم. تفاوت مدیریت زن و مرد در درون و برون خانه معنای ارزشی ندارد یعنی این مطلب دلالت ندارد که هر مردی بر هر زنی از نظر معنوی و کمال و جایگاه اجتماعی برتر است. بلکه ارزش افراد به معیارهای دیگری مثل علم، تقوا، بصیرت، ایمان و... بستگی دارد. ششم. گاهی مرد در برابر زن است و گاهی مرد در برابر همسر است و در این آیه مورد دوم است و در منابع اسلامی موردی نداریم که جنس مرد را بر جنس زن برتری داده باشد.(1)

پی‌نوشت‌ها

• ۱- ر. ک: نمونه، ج 3، ص 369.
• ۲- ر. ک: تسنیم، ذیل آیه.
• ۳- ر. ک: کتاب العین، ج 5، ص 231، مجمع البحرین، ج 6، ص 145.
• ۴- بحارالانوار، ج 43، ص 81.
• ۵- تسنیم، ج 17، ص 554.

• منبع: شبهات روزآمد/ جمعی از پژوهشگران قرآنی [مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی]؛ زیر نظر محمدعلی رضایی اصفهانی.قم: انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، 1391