محل ادراک انسان از منظر قرآن و علم کجاست ؟

در آیه اولاً ادراک را به قلب و نه مغز نسبت می دهد. ثانیاً آدرس قلب محل ادراک را در سینه می دهد و این آدرس جز به این قلب صنوبری که در سینه است قابل اطلاق نیست. در حالی که از نظر علمی (فیزیولوژی جدید) محل ادراک مغز است و از نظر فلسفی مغز هم آله ادراک است. در طبیعیات قدیم هم دقیقاً قلب را مرکز ادراک می دانستند. و حضرت علی علیه السلام هم وقتی دست کمیل را گرفت به صحراء رفت گفت: «هاهنا لعلماً جماً واشار الی صدره». این مطلب با علوم طبیعی جدید ظاهراً سازگار نیست.(1)

بررسی:

1. یکی از معانی «قلب» عقل است و یکی از معانی «صدر» ذات و سرشت انسان است(2) پس منظور عقل انسان است که در ذات او قرار دارد و لذا تعارضی بین این آیه و مطالب علمی و فلسفی نیست و مثل همیشه اشکال کننده به خود زحمت نداده به تفسیر و لغت مراجعه کند.

2. اگر پدیده ای روحی به قلب نسبت داده می شود به خاطر آن است که نخستین مظهر آن در بدن انسان قلب است و اثر آن در ضربان قلب ظاهر می شود.(3) و علامه طباطبایی رحمه الله نیز در المیزان این قلب را به معنای نفس مدرکه گرفته و استناد آن به سینه (صدر) را مجاز در استناد دانسته است.(4)

پی‌نوشت‌ها

• ۱- برگرفته از تعارض علم و دین، منسوب به دکتر سروش، ص 7-46.
• ۲- تفسیر نمونه، ج 14، ص 128.
• ۳-همان.
• ۴-المیزان، ج 14، ص 435.

• منبع: شبهات روزآمد/ جمعی از پژوهشگران قرآنی [مرکز تحقیقات قرآن کریم المهدی]؛ زیر نظر محمدعلی رضایی اصفهانی.قم: انتشارات پژوهش های تفسیر و علوم قرآن، 1391