دعای قرآنی: توکّل و انابت

 پروردگارا! بر تو توکّل کردیم و به سوی تو بازگشتیم و سرانجام همه به سوی توست. پروردگارا! ما را دچار فتنه کافران نگردان و ما را بیامرز، پروردگارا! همانا تو قدرتمند حکیمی. 

 «توکّل»، تکیه کردن بر خداوند توانا در همه امور است. در قرآن بارها چنین آمده است که: «تنها بر خدا تکیه کنید»(1)، «مؤمنان تنها بر خدا تکیه و توکّل می کنند». (2)توکّل، جلوه ای از توحید و ایمان به ولایت و حاکمیت مطلقه پروردگار در هستی است و کسی که دارای صفت توکّل باشد، در سختی ها ناامیدنمی شود، زیرا خود را به سرچشمه قدرت متّصل می بیند. «انابت»، به معنای رجوع است. رویکرد اهل ایمان، به خداست و از علل و اسباب گوناگون، روی برمی گردانند و تنها به خداوند توجّه می کنند. معنای لغوی انابت، رجوع مکرر و پی در پی است و انابت به درگاه خدا، یعنی توبه و خالص سازی عمل.(1) 

«مصیر»، به معنای سرانجام و نهایت و فرجام است. همه چیز از خداست و به سوی او باز می گردد. انسان ها هم در قیامت، به سوی پروردگار رجوع می کنند و سرنوشت بندگان، به دست خدای متعال است. در این آیه، به جایگاه والای آفریدگار در هستی اشاره شده است و تمام توجه، تکیه و بازگشت و توبه مسلمان مؤمن و متوکل، تنها به درگاه الهی است. به هر کجا نگرم جلوه خدا پیداست به هر دیار روم، راه و رهنما پیداست آنکه خدا را دارد، چه ندارد؟ و آنکه خدا ندارد، چه دارد؟ 

 دعای این آیه، از قول حضرت ابراهیم (ع)، آن بت شکن بزرگ تاریخ و موّحدانِ همراه او است. قرآن، با معرفی کردن او به عنوان «اسوه»، برائت او و همراهانش را از مشرکان و بت پرستان نقل کرده و فاصله و مرز اعتقادی موحّد و مشرک را ترسیم می نماید.

در پایان آیه نیز چنین آمده است: پروردگارا! توکّل و توبه و انابت ما به درگاه توست و سرانجام امور هم به تو باز می گردد، ما را دچار عذاب و آزار کافران مساز و ما را بیامرز. 

چه بسا، اگر انسان از سوی دشمنان دین خدا، گرفتار عذاب و شکنجه شود، از دین برگردد و اگر تحت سلطه آنها قرار گیرد، در دین داری ضعیف شود. اینجاست که اگر مؤمن، به خدا اعتماد و توکّل کند، او را یاور و پشتیبان خویش خواهد یافت. 

 ای ذکر جان فزای تو مفتاح باب ها وی نام دل فروز تو زیب کتاب ها 

 جایی که قهر توست، چه شادی و راحتی جایی که لطف توست چه غم از عذاب ها